در این مقاله تاثیر تحول فناوری موشکی بر راهبرد دفاعی- امنیتی جمهوری اسلامی ایران مورد کاوش قرار می گیرد. با توجه به التهاب دائمی فضای امنیتی خاورمیانه و تغییر رویکرد قدرت های بزرگ و همچنین برخی از کشورهای منطقه در قبال ایران، بعد از پیروزی انقلاب، این کشور برای دفع تهدیدات احتمالی و حفظ امنیت خود در نظام بین الملل، تقویت توان نظامی و افزایش توانمندی موشکی را در سرلوحه سیاست دفاعی قرار داده است. در دهه های اخیر و به ویژه بعد از جنگ تحمیلی، ازلحاظ کمی و کیفی در قابلیت های موشکی ایران پیشرفت هایی حاصل شده است که مهم ترین وجه آن افزایش برد و دقت سیستم های موشکی بوده است. این مقاله با طرح این پرسش که تحول در فناوری موشکی چه تاثیری بر راهبرد دفاعی- امنیتی ایران داشته است؟ در قالب فرضیه و با بهره گیری از روش توصیفی- تبیینی، بر این ادعا است که افزایش قابلیت های موشکی از حیث برد و دقت منجر به تحول راهبرد دفاعی- امنیتی ایران از بازدارندگی سرزمینی و مرزی به بازدارندگی فرامرزی شده است. بر این اساس، بررسی نظریه بازدارندگی برای توضیح ضرورت توسعه این فناوری ها، واکاوی راهبرد دفاعی-امنیتی ایران در قالب سیاست بازدارندگی و درنهایت تمرکز بر فناوری موشکی و تاثیر آن بر راهبرد دفاعی- امنیتی ایران بخش های اصلی مقاله را تشکیل می دهند.

امروزه ژئومورفولوژی نظامی به عنوان یک علم نوین، شایستگی و کاربردی بودن خود را در بحران های سیاسی و بین المللی بروز داده و ارتباط تنگاتنگی میان دو دانش ژئوپولتیک، علوم نظامی و ژئومورفولوژی ایجاد شده است. در این تحقیق با استفاده از اطلاعات، آمار، نقشه ها و تصاویر ماهواره ای منطقه مرزی خراسان شمالی، نقش علم ژئومورفولوژی در تدوین راهبرد های نظامی، دفاعی و امنیتی در این منطقه مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد دو تنگه سارانی و باجگیران و بستر رودخانه سومبار و چندیر محدوده های حساس ژئوپلتیکی از نقطه نظر پدافند غیر عامل محسوب می شوند و هرگونه اجرای راهبرد نظامی، دفاعی و امنیتی، بدون شناخت و تحلیل های ژئومورفولوژیکی، محکوم به شکست است. لذا استفاده از مدل های رقومی و ارتفاعی، نقشه های ژئومورفولوژی نظامی، سیستم اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور، مدل های مسیر یابی، مکانیابی، طراحی حوزه دید در اجرای هرگونه عملیلات آفندی و پدافندی الزامی است.

مقاله حاضر درصدد بررسی استراتژی دفاعی و امنیتی کره جنوبی بر اساس توان فناورانه باتوجه به تغییر پویایی­ های امنیتی منطقه به ویژه در شبه جزیره کره و تهدیدات امنیتی نوین به عنوان الگویی برای ایران است. در پژوهش حاضر ضمن بررسی سطح فناورانه ایران، به دنبال پاسخ به این سؤال است که چه مؤلفه هایی بر تحول دفاعی و امنیتی فناورانه کره جنوبی و بازدارندگی فناورانه این کشور در شرق آسیا و ایندوپاسیفیک مؤثر بوده است؟ و تحول فناورانه در پیشبرد بازدارندگی فناورانه در راهبرد دفاعی و امنیتی کره چگونه بوده است؟ بنابر بر فرضیه، به دلیل ظهور فناوری های نوظهور و چالش های فناورانه در حوزه دفاعی - امنیتی و تنش­های ژئوپلیتیکی ناشی از تحولات نوین در نظم بین المللی و منطقه­ای سبب بازدارندگی فناورانه و تحول دفاعی و امنیتی این کشور شده است. یافته­های پژوهش نیز نشان می دهد تغییر الگوهای جنگ و تشدید رقابت برای هژمونی فناوری در میان قدرت های بزرگ، افزایش بی ثباتی در شمال شرق آسیا به دلیل رقابت آمریکا و چین سبب سیالیت نظم بین الملل و موجب تقویت دفاعی فناورانه کره جنوبی شده است. کاهش نیروی انسانی در ارتش، نگرانی در مورد حمله هسته ای و موشکی کره ­شمالی به همراه افزایش تحرکات چین و روسیه در منطقه امنیتی شبه جزیره کره و ایندوپاسیفیک، باعث شده است تا یون­سوک­یول در حوزه دفاعی و امنیتی مبتنی بر فناوری (4IR)، بازدارندگی فناورانه چند ­دامنه ای را ایجاد کند. ماهیت روش پژوهش توصیفی - تحلیلی است و از روش تحلیل داده های کمی و کیفی گردآوری شده از مهم ترین اسناد دفاع ملی و مراکز مطالعاتی امنیتی استفاده شده است.

این تحقیق با هدف کاربست سیاست دفاعی با راهبرد دفاعی و راهبرد نظامی انجام شده است. پژوهش از نوع کاربردی بوده و به روش زمینه ای-موردی انجام گردیده است. جامعه آماری 227 نفر است که با استفاده از فرمول کوکران، حجم نمونه 68 نفر تعیین شده است. سیاست دفاعی چندگانه و قابلیت محور راهنمای عمل و چارچوبی برای راهبرد دفاعی بوده و منجر به اقتدار دفاعی همه جانبه و اقتدار نظامی قابلیت محور می گردد.اقتدار دفاعی و نظامی از طریق راهبرد بازدارندگی تهاجمی که رازآمیز و مبتنی بر ارعاب است، به دست می آید. سیاست دفاعی از طریق انعقاد پیمان های نظامی باعث ایجاد محیط امنیتی کم خطر و همگرایی با سایر کشورهای جهان می شود.راهبرد دفاعی با به کارگیری مولفه های قدرت ملی مانع از به وجود آمدن تهدیدات نظامی و جنگ سخت می گردد.راهبرد نظامی در نحوه سازماندهی نیروهای مسلح و انتخاب سیستم های جنگ افزار جهت اجرای ماموریت ‎‎ های محوله موثر می باشد.سیاست دفاعی ارزش محور و انسان محور علاوه بر نهادینه کردن فرهنگ مقاومت، باعث تقویت روحیه استکبارستیزی و صهیونیسم ستیزی می شود.

استراتژی دفاعی - امنیتی کشورها بدون توجه به قابلیت ، توانمندی و جهت گیری رفتاری آنها در سطح داخلی ، منطقه ای و بین المللی در حوزه سیاست خارجی امکانپذیر نمی باشد . پژوهش فوق از نوع بنیادی با روش کیفی– تفسیری و استنباط اطلاعات از طریق اسناد موجود با رویکرد توصیفی– تحلیلی و گرداوری اطلاعات و داده ها نیز به طریق کتابخانه ای بوده است. بنظر می رسد استراتژی دفاعی – امنیتی ایران در راهبرد سیاست خارجی خود در منطقه و محور تحت نفوذ، اهمیت و جایگاه ویژه ای داشته و در برنامه ریزی های صورت گرفته و با استفاده از منابع و پارامترهای در اختیار، ایران مصمم است که به قدرت اول و بالقوه منطقه (هژمون منطقه ای) تبدیل شود. استراتژی دفاعی- امنیتی در بعد نظامی با استفاده از امکانات بالقوه خود و متاثر از پارامترهایی همچون: گسترش مرزهای امنیتی– دفاعی(محیط عملیاتی) ، جنگهای نیابتی ( تقویت گروههای نیابتی همسو)، دفاع از ژئوپلتیک شیعه( شیعه گرایی ) وپیشبرد اهداف میدان ( دیپلماسی نظامی ) با کمک به راهبرد سیاست خارجی در صدد تحقق این امر مهم ( هژمون منطقه ای) بر اید( یافته های پژوهش). هدف از این پژوهش بررسی و تحلیل نقش و جایگاه استراتژی دفاعی – امنیتی جمهوری اسلامی ایران در راهبرد سیاست خارجی ایران در منطقه و محور تحت نفوذ می باشد.

برجسته ترین و مهم ترین کار ویژه ی متولیان بخش نظامی امنیتی یک کشور، گزینش و کاربست راهبرد مطلوب به منظور عینیت بخشی به امنیت مرزی سرزمینی است. ایران در گستره ی بحران زا و چالش آفرین غرب آسیا قرار دارد و مشخصا نواحی غربی آن از دیرباز در معرض تهدیدات وجودی و پایدار قرار داشته است. تصمیم سازان حوزه سیاسی دفاعی ایران علاوه بر استقرار یگان های کارآزموده ی نظامی اطلاعاتی در مناطق مرزی، اتخاذ یک راهبرد برون مرزی به منظور دور نگه داشتن تهدیدات از مرزهای بین المللی را اهرمی مناسب می پندارند که فقدان آن تامین و تثبیت امنیت در چنین محیط بحران زایی را دشوار می سازد. سوال اصلی پژوهش این است که راهبرد بازدارندگی برون مرزی چه جایگاهی در منظومه ی سیاست دفاعی امنیتی ایران در منطقه غرب آسیا دارد؟ راهبرد برون مرزی ایران دارای چهار لایه ی دفاعی در عراق، سوریه، لبنان و یمن است، در این میان سپاه قدس محور شبکه را تشکیل داده و حزب الله لبنان، حشدالشعبی، انصارالله، تیپ فاطمیون و زینبیون حلقه های شبکه را شکل می دهند. این راهبرد ماهیت تهاجمی نداشته بلکه هدف پایه ای آن ایجاد نوعی سامانه ی بازدارنده و تدافعی جهت مقابله با منابع تهدید است. یافته های پژوهش نشان می دهد که پیامدهای مطلوب راهبرد بازدارندگی برون مرزی نظیر مقابله با تهدید تروریسم، موازنه نامتقارن در برابر دشمنانی نظیر آمریکا و اسراییل، تقویت عمق استراتژیک و در نهایت حفظ و تثبیت امنیت سرزمینی باعث شده تا در سپهر سیاست خارجی ایران جایگاه بسیار مهمی داشته باشد. روش پژوهش کیفی بوده، مسیله اصلی با رویکرد توصیفی تحلیلی بررسی شده و ابزار گردآوری داده ها نیز فیش برداری است.